Interview met Ton Scherpenzeel

Al enige maanden geleden maakte ik een afspraak met Ton Scherpenzeel om in het voorjaar een gesprek te hebben over de nieuwe CD, Close To The Fire, en over de tijd die verstreek tussen 1981 en 2000. Op het zonnige terras van cafe De Jonge Haan in Hilversum sprak Scherpenzeel met enthousiasme over de reunie van een van Hollands symfo-legenden: Kayak.

Ton, bedankt dat we nog even tijd konden vinden voor dit interview tussen alle repetities door. Hoe gaat het?

Het gaat heel goed en het gaat slecht. Het is een merkwaardige week geweest, want we waren begonnen met repeteren en op het moment dat we met de eerste optreden wilden beginnen werd Max Werner ziek. Het plan was om 4 en 5 mei te spelen, en dat is allebei niet doorgegaan. We hebben wel gerepeteerd, maar Max was te ziek om te spelen. En bovendien had hij dan ongerepeteerd het podium op gemoeten. En dat is niet echt de manier waarop je jezelf, zeker in onze situatie, moet presenteren. Dus we hebben besloten om op tijd af te zeggen zodat iedereen nog bereikt kon worden.
De repetities zelf gingen heel goed, maar Max was er niet bij en dat is toch lastig als je liedjes hebt waar zijn zang bij hoort.

De Volkskrant schreef "wat Blof heeft betekend voor DoeMaar, was De Kast voor Kayak", namelijk dat in beide gevallen het enthousiasme van een nieuwe band tot een reunie van een oude band heeft geleid. Wat is het verhaal erachter?

Dat hebben ze wel goed gezien. We waren al een tijd bezig met demo's, die ooit eens door iemand anders zijn ingezongen, dat loopt al 3 of 4 jaar. Dus wat dat betreft is het niet iets van het laatste half jaar. Het is alleen wel in een stroomversnelling gekomen, omdat we door De Kast werden uitgenodigd voor Vrienden van Amstel Live. En dat hebben we met beide handen aangegrepen en dat was hartstikke leuk. Tegelijkertijd is De Kast met een eigen platenlabel begonnen, ProActs.
Dus toen zij in de gaten kregen dat wij demo's hadden liggen, die eigenlijk maar een beetje lagen te verstoffen, was het verhaal ineens heel snel rond. We lieten ze horen en ze waren meteen razend enthousiast. Dus toen zijn we vrij snel tot een deal gekomen en hebben we die plaat afgemaakt. Want er kwam wel steeds iets bij, maar het waren nog steeds maar demo's.

Een paar jaar geleden zijn jullie voor een documentaire over Royal Bed Bouncer weer even bij elkaar geweest. Is dat het begin geweest van de nieuwe plaat.

Nee, die special had eigenlijk niets te maken met dat we weer met een nieuwe plaat bezig waren. Dat begon wel toevallig ook in die periode, maar we zijn begonnen op een manier die helemaal niet naar Kayak hoefde te leiden, maar A.T., Alex Thoonen (ex-For Absent Friends) heeft toe een aantal stukken ingezongen. Maar we wisten toen nog helemaal niet of we dat project wel Kayak moesten noemen.
Uiteindelijk kregen we daar toch te weinig enthousiaste reacties op. Bij de drie grote maatschappijen waar we het probeerden wilde het niet echt vlotten. We kregen vage verhalen te horen van "wat is de markt en de doelgroep?" Nou, daar heb ik dus allemaal geen verstand van en we hadden het toch al druk genoeg.
Dat was dus jammer, maar geen ramp. De demo's bleven dus op de plank liggen. Op een gegeven moment had ik weer contact met Max Werner en toen hij dit verhaal hoorde zei hij: "zal ik ze eens inzingen?". En ja, de combinatie van mijn liedjes en Max zijn stem, dat is Kayak, daar ontkom je niet aan. Pim Koopman was er ook al bij betrokken, hoewel hij op dat moment nog niets had geschreven, maar vanaf dat moment was het eigenlijk weer Kayak. Toch hebben we zelfs tot vorig jaar nog getwijfeld of we het zo moesten noemen.
Inmiddels heeft Pim ook een aantal bijdragen aan de plaat geleverd. Het oorspronkelijke plan lag bij mij, maar ik heb daar direct Pim bij gevraagd, want we hadden wel contact, maar we deden niets samen.

Johan Slager was wel bij de Vrienden van Amstel en ook bij de documentaire over Royal Bed Bouncer, maar is er nu niet bij. Waarom?

Omdat het project, waar we toen mee bezig waren, en wat nu uiteindelijk Kayak is geworden, daar was hij al niet bij. Het was nooit de bedoeling om Johan te vragen voor een project. Rob Winter was al bij dat project betrokken en daarom hebben we Johan niet gevraagd.
Rob was een muzikale vriend van Pim Koopman. Pim heeft Valentine en Valensia geproduceerd en daar speelde Rob op mee. Toen wij een gitarist zochten, kwamen we bij hem terecht. En hij past zo wonderwel bij de muziek. Hij is een aardige jongen en een fantastische muzikant. Bij de eerste noot die hij speelde was al duidelijk dat we deze man erbij moesten hebben.
Uiteindelijk zal hij ook lid van de band worden, maar op dit moment is het nog een beetje dualistische situatie. De basis is het driemanschap, Pim, Max en ikzelf. Maar Bert Veldkamp en Rob Winter horen bij de band, alleen Rob heeft dermate veel verplichtingen buiten de band, onder andere Marco Borsato, dat ik niet avn hem kan eisen dat hij volwaardig lid van de groep is. Ik zou het dolgraag willen, maar op dit moment kan hij nog geen prioriteit geven aan Kayak. Op dit moment doet hij dat wel, want Marco Borsato is even gestopt met touren, maar we hebben heel bewust ons tourschema aangepast aan dat van Marco Borsato. Maar hoe eerder hij helemaal bij de band kan zijn, hoe liever.

Hoe is het schrijven gegaan. In het begin schreven Pim en jij samen, later werd jij verantwoordelijk voor al het werk. Hoe ging dat nu?

Bij iedere plaat is dat anders. In dit geval zijn er 10 nummers van mij en 3 van Pim, maar dat kan bij een volgende plaat, die er zeker gaat komen, weer heel anders zijn. Alleen helemaal in het begin hebben we nummers samen geschreven, dat is al na de eerste LP opgehouden. Ieder schreef gewoon zijn eigen dingen. Schrijven is toch een eenzame bezigheid.

Is Close To The Fire vergelijkbaar met het oude Kayak-werk?

Dat is moeilijk te zeggen. Het wel heel herkenbaar Kayak, dat merk je wel aan reacties van mensen die het gehoord hebben. Aan de andere kant klinkt het wel heel erg als het jaar 2000, vooral productioneel gezien. Ik denk dat we heel erg trouw zijn gebleven aan het verleden, maar wat musikale en productionele opvatting zijn we een stuk verder gegaan dan vroeger.

Wat verwacht of hoop je ervan?

Ik verwacht niets. Ik hoop dat het gaat aanslaan, dat er veel mensen zijn die de plaat gaan kopen en dat er veel mensen zijn die naar het concert gaan. En dat er veel mensen zijn die de plaat mooi vinden, maar dat hoop je altijd als je een plaat maakt.
Maar ik weet het niet. We zijn 19 jaar weggeweest, niet uit de muziekwereld, maar wel als groep. Dus ik heb geen idee. Er is veel belangstelling, ook van de media, dus dat valt alweer 100% mee, want toen we uit elkaar gingen, ging dat heel erg ongemerkt, terwijl we 2, 3 jaar daarvoor heel veel succes hadden.

Voor je 'dagelijks brood' schrijf je voor het theater, musicals en cabaret. Is Kayak dan je hobby?

Het gaat verder dan een hobby, maar er moet voorlopig nog wel geld bij, dat is waar. In dat opzicht is het een hobby. Maar in principe is mijn hele werk een uit de hand gelopen hobby. Dus daar past Kayak prima in.
Kijk, het schrijven is sowiewo het leukste van dit werk, alleen bij Kayak komt er nog eens bij dat je je eigen nummers mag spelen. Mensen die naar Kayak komen, komen voor de groep. Mensen die naar Youp van 't Hek gaan, vinden het leuk dat er muziek bij is, maar ze komen voor Youp van 't Hek. Kayak is dus meer van mezelf, hoe leuk ik al die andere dingen ook vind. Ik wil het allebei blijven doen.

Hoe anders is het schrijven voor cabaret?

De muziek is dienend. Je moet zorgen dat de tekst, die het uitgangspunt is, dat die overeind blijft en dat daar goede spanning onder zit, dat de tekst over komt. Als je bij Kayak een woordje of twee niet verstaand, nou ja, okee. Maar bij een nederlandse tekst is het belangrijk dat je het verstaat, dus de muziek is dienend. Ik heb daar ook heel veel van geleerd en ik denk dat dat wel doorwerkt in wat we nu met Kayak doen.
Maar je schrijft natuurlijk voor het theater. Zo zijn er bijvoorbeeld ook liedjes, die ik voor Youp van 't Hek heb geschreven, die gewoon in het theater niet werkten. Dat weet je van tevoren niet, dat merk je pas als je in het programma zitten. Dan kan het een mooi liedje zijn, maar het werkt niet. En dan is het maar een oplossing: 'Kill your darlings'. En misschien dat die dan later nog op een CD komen.
Maar met Kayak werkt het andersom, je werkt doelbewust aan materiaal voor een plaat en daar ga je mee spelen. Het uitgangspunt is dus anders. Ook komt de tekst pas na het liedje. En bij theater is in 99% van de gevallen eerst de tekst er. Dus het is een omgekeerde manier van werken.

Tussen Kayak en nu heb je, naast je theaterwerk, een aantal dingen gedaan, waarvan ik er een paar met je wil doornemen. Allereerst ben je natuurlijk in symfo-kringen bekend vanwege je werk met Camel. Ook op de laatste Cd ben je te horen. Hoe ging dat?

Zoals waarschijnlijk bekend heb ik op die plaat meegespeeld, zonder ook maar 1 moment in de studio van Andy Latimer geweest te zijn. Ik heb het thuis ingespeeld, hier om de hoek dus. Ik heb een vrij uitgebreide studio met ProTools en midi. Ik kreeg een ruwe mix op CD-Rom en die heb ik in mijn computer geladen. Toen heb ik daarbij een heleboel partijen gespeeld en die weer teruggestuurd en gezegd: 'zie maar wat je gebruikt'. Zo is het ongeveer gegaan. En via internet hebben we toe wat files heen en weer gestuurd om te kijken wat de bedoeling was, zonder dat we elkaar fysiek hebben gezien.

Ben je ooit nog met Camel op het podium te zien?

Ik denk het niet, eerlijk gezegd. Ik heb het zo druk met andere dingen. Ik kan geen maanden vrij maken voor Camel. Daarnaast is er gewoon een praktisch punt: Andy woont in Amerika en werkt vanuit Amerika en daar kom ik heel moeilijk, want ik vlieg niet. Of ik moet met de boot gaan, maar dat kost me weer een maand.

Sta je voor de volgende plaat weer op het lijstje?

Geen idee. Ik weet dat Andy graag met mij werkt en ik werk graag met Andy, want het is een fantastische gitarist en een ontzettend aardig iemand. Dus als de gelegenheid zich voordoet dan zal hij dat vast wel vragen. Aan de andere kant, als hij iemand vind die ook goed is, en waarmee hij graag werkt, dan kan ik hem niet kwalijk nemen als hij daarmee een CD maakt, want dat is een stuk handiger.

Wat vind je van de laatste platen van Camel?

Ik kan ze niet over een kam scheren, want ze zijn toch wel heel verschillend, maar er loopt natuurlijk toch een rode draad doorheen en dat is de gitaar van Andy. En die vind ik altijd fantastisch klinken. Ik geloof niet dat ze een slechte plaat kunnen maken. Ik vind het prachtig. Ik vind het niet altijd even spannend, maar hij legt zoveel gevoel in zijn spel... dat vind ik heel mooi.

Als tegenprestatie heeft hij een bijdrage geleverd aan Close To The Fire.

Ja, dat is eigenlijk op dezelfde manier gegaan, maar dan andersom. Ik heb hem een ruwe mix gestuurd van het grotendeels instrumentale stuk Full Circle en dat heeft hij ingespeeld en teruggestuurd.

Een van de andere dingen die je in de tussentijd hebt gedaan, is het maken van een plaat met Chris Rainbow. Die plaat is niet meer te krijgen. Overweeg je een re-release of anders een compilatie van werk wat is blijven liggen?

Ja, die plaat met Chris Rainbow is niet meer te krijgen. Ik heb eigenlijk pas laatst weer zitten bedenken dat als CNR hem niet meer wil uitbrengen om hem dan zelf te proberen te slijten.
Een compilatie van verschillende dingen is erg moeilijk omdat het bij allemaal verschillende maatschappijen zit. En verder is het natuurlijk veel eigen beheerwerk, zoals van het theater Hofplein en Opus One, enzo.

Je was, heb ik begrepen, zelf niet helemaal tevreden over die plaat met Chris Rainbow?

Ja, dat is een productionele opvatting, de plaat klinkt goed hoor, maar de drumcomputers waren net nieuw, dus je gebruikt heel veel drumcomputers en er hadden dus wat meer levende muzikanten op mogen staan, maar dat is achteraf. Maar ik schaam me niet voor die plaat. Ik heb op alle platen productioneel achteraf wel iets aan te merken. Maar dat weet je, als je een plaat maakt, ga je er na een tijdje heel kritisch tegenover staan. Maar als je zo denk kun je nooit een plaat uitbrengen. Op een gegeven moment moet je er een streep onder zetten.

Zeer recent heb je ook een korte bijdrage geleverd aan Ayreon. Kende je hem?

Nee, eigenlijk niet.... Ja, ik wist dat hij in een soort hard-rockband had gezeten en ik had wel eens wat gehoord van een eerdere plaat, maar ik was er niet echt bekend mee. Maar hij belde op een gegeven moment op: 'wil je iets spelen op mijn plaat'. Ik zei: 'ja, doe maar'. En dat ging eigenlijk net zoals bij Andy. Hij stuurde een ADAT-tape op met een ruwe take en ik heb daarop zes sporen vol-gepield, zo van 'gebruik maar wat'.

En zo speelde je samen met Edward Reeker op dezelfde plaat, zonder elkaar in de studio gezien te hebben.

Ja, waarom niet? Maar het was geloof ik niet hetzelfde nummer. We staan op hetzelfde schijfje, maar daar is dan ook alles mee gezegd.

Heb je de prog-scene een beetje gevolgd de laatste jaren?

Nee, daar kan ik heel kort in zijn. Ik heb het niet gevolgd.

Welke bands hadden jullie destijds als inspiratiebron?

Tja, dan kan ik eigenlijk alleen maar over Yes praten. Yes was ons voorbeeld. En dat kun je ook wel horen aan de eerste LP. Maar daarna zei iemand "jullie zanger lijkt wel erg op Genesis". Maar ik had nog nooit van Genesis gehoord. Dus ik luisteren en inderdaad, daar zit wel enige overeenkomst. Maar Pink Floyd enzo, daar voel ik me niet door beinvloed. Atom Heart Mother vond ik wel een hele bijzondere plaat, maar ik houd van liedjes en dat mis ik bij Pink Floyd.

Welke platen zou je meenemen naar een onbewoond eiland?

Ehhh... Revolver, van The Beatles... en Judy Silk, die ken je misschien niet. Die had vroeger een hitje met "Jesus was a crossmaker". Die heeft zo'n uniek zanggeluid en van die vloeiende melodien, prachtig!

En ik neem vast wel wat klassieks mee, iets van Bach. Of iets middeleeuws, ....

Tja en verder.... dan zou ik in mijn platenkast moeten duiken. Weet je, als ik op vakantie ga, dan neem ik wel eens Cds mee in de auto, maar die draai ik dan nooit. Ik luister liever naar de radio, want dan weet ik niet wat er komt. En een plaat, ja die ken ik al. Juist de platen die ik het meeste waardeer die draai ik het minste. Dat moet bijzonder blijven. En bovendien luister ik niet zo veel naar platen, want ik ben zelf zo druk.

Hoe is het om, door een deel van de fans, weer binnengehaald te worden als vlaggenschip van de Nederlandse symdonische rock?

Heel grappig. De muziek die wij maken schijnt voor een deel te vallen in het hokje symfonische rock, maar ik zeg met nadruk 'voor een deel'. Ik heb ons altijd gezien als een cross-over band. Ik vind het heerlijk om langere stukken te spelen, maar ik ga altijd uit van het liedje en die lange stukken zijn altijd een verlengde versie van het liedje. Dat symfonische zit dus meer in de arrangement-benadering dan in 'weer een thema, weer een thema'. Het moet wel een soort afgerond geheel zijn. In dat opzicht is Merlin het meest maatgevende voor de symfonische kant van ons. Die plaat kan ik ook zonder veel schaamtegevoel beluisteren. Als structuur van thema's die terugkeren was het symfonisch wel het sterkste wat we gedaan hebben. Maar voor de rest zie ik ons vooral als een liedjes-band, alleen... het loopt af en toe een beetje uit de hand.

Ik heb de Cd nog niet gehoord, maar hoe zou je hem omschrijven aan een onbekende?

Dan zou ik zeggen: "hou je van Kayak?". Want als je niet van Kayak houdt dan moet je hem niet kopen. Maar als je het vroeger goed vond, dan zit er genoeg in om het nu ook weer te waarderen. Alleen, nu zijn we veel jaren verder, productioneel, veel gaat met computer.

De verhalen over de nieuwe Kayak gaan al 4 of 5 jaar. De demo's die jullie toen hadden, wat is daarvan op deze plaat verschenen?

Heel veel. De demo's zijn uiteindelijk gebruik als basis voor de CD. Een jaar of geleden heb ik ProTools-systeem aangeschaft, was 32 sporen digitaal is, en dat heb ik gecombineerd met mijn ADAT recorder. De originele demo's waren opgenomen op de ADAT en die heb ik overgezet op de computer. Daar hebben we echte drums opgezet, echte bas, echte gitaar. De zang is opnieuw opgenomen, maar uiteindelijk is heel veel zang gewoon de demo-zang van Max. Daar hebben we niets meer aan gedaan, die waren goed.
Er waren demo's die hadden we zonder click-track opgenomen, ik had gewoon het liedje gespeeld, en hij had het zo mooi gezongen, dus ik dacht 'dit gebruiken we gewoon'. We hebben toen alle toeren uitgehaald om er een passende drumpartij bij te krijgen, want ritmisch ging het alle kanten uit. Maar dat hoor je nu niet meer, want die zang is zo sterk, dat is echt de moeite waard.
Dus, behalve dat er wat nieuwe stukken bij zijn gekomen, waren die demo's wel de basis van nu.

En dat zijn ook de demo's bij van het project met A.T.?

Een aantal van die nummers zitten erbij, ja. Hij zal ze zo kunnen meezingen, denk ik.

Wat ligt er nu nog in de archieven? Jullie hebben bijvoorbeeld nooit een echte live-plaat uitgebracht.

Er is heel veel live-materiaal, maar voornamelijk op cassette. Er is wel en video van de Nederpop-scene, van de Vara in 1973 en 1975. Maar daarvan liggen de rechten bij de Vara.

Maar we zijn wel van plan om het komende jaar en echte live-plaat te maken.

Jullie zijn niets meer van plan met oud materiaal?

Nee, afgelopen jaar heb ik op internet iemand ontdekt, die bezig is voor de liefhebber live-opnames op CD te zetten. Nou ja, hij doet maar. Ik ben er zelf niet zo tevreden over, want geluidskwalitatief is het gewoon niet goed. Maar voor de liefhebber zal het ongetwijfeld interessant zijn. Maar er liggen geen 16 of 24 sporen klaar om gemixt en uitgebracht te worden.

Dus geen Anthology met live-opnamen, demo's etc.?

Er zijn natuurlijk wel demo's, maar dat is echt huiskamerkwaliteit, om op een regenachtige zondagmiddag naar te luisteren. Maar daar doe ik niet echt veel mensen een plezier mee, eerlijk gezegd.
Ik weet wel dat er heel veel live-cassettes in omloop zijn. Via internet ben ik aan een aantal stukken gekomen die ik zelf niet meer had en die zijn kennelijk in omloop. Die cassettes vinden hun weg toch wel, daar hoef ik geen CD-release van te maken.
Wat we wel willen doen, misschien, is onze internet-site wat uitbreiden met bijvoorbeel film-beelden van de opnamen en foto's, enzo.

Hoe doen jullie oude CDs het?

Dat loopt wel door. Het zijn geen schokkende aantallen, maar het loopt wel door. Het is in ieder geval de moeite waard om allemaal uit te brengen, als ik Hans van Vuuren - van Pseudonym - mag geloven. Als er weer 500 geperst mogen worden, dan doet 'ie dat.
Maar wat ik zelf heel raar vond, is dat Phonogram nooit de bestverkochte plaat, Phantom of the Night, als zodanig heeft uitgebracht. Van die plaat zijn er iets van 130 duizend verkocht en die hebben ze nooit zo op CD uitegrbracht. Wel The Last Encore, wat ongeveer 10% van dat aantal heeft verkocht. Maar de best verkochte is alleen incombinatie met 2 andere verkrijgbaar. Ik vind het best en ik kan niet anders zeggen dan dat ze het mooi gedaan hebben, maar ik begrijp de policy niet.

Het Kayak-werk wordt vaak in tweeen verdeeld, de eerste 3-4 platen, grofweg de EMI-periode met Merlin aan de ene kant en het overige werk, waaronder dat met Edward Reekers, aan de andere kant. Waar moet ik de nieuwe Cd plaatsen?

Ik denk dat je, alleen door de stem van Max, meer aan het eerste werk moet denken. Alleen wat volwassener. Maar alleen al door de stem is het heel erg bepalend een Max Werner-plaat geworden. Dat geeft een zekere puurheid. Want hoe goed Edward ook was en is, het dreigt af en toe wat sentimenteel te worden en dat is dit dus niet. Max zijn stem is allesbehalve sentimenteel.

Max heeft zijn onzekerheid over zijn stem in het verleden meerdere malen geuit, hebben jullie daarom Bert Heerink gevraagd?

Nee, Bert zingt in principe de stukken van Edward, sowieso om vocaal wat meer te kunnen live. Ook om Max wat te ontlasten. Dan kan hij ook wat meer percussie doen, want Max is en blijft een drummer. Want hoe graag hij ook zingt -hij vindt het namelijk veel leuker dan vroeger- hij voelt zich drummer, dus hij moet ook wat te slaan hebben. Maar Pim is de drummer van de band, en dus is Max, behalve zanger, percussionist. Er staan wat trommels en conga's en een hoop geritsel op het podium, waarin hij zich kan uitleven.
En om wat stukken van Edward ten kunnen spelen -we gaan Merlin bijvoorbeeld spelen- hebben we Bert Heerink gevraagd.

Betekent dit dat jullie de suite, dus de eerste kant van de LP, gaan spelen?

Nee, niet in zijn geheel, alleen Merlin en Niniane.


Kayak in 1975: Ton, Johan, Max, Bert, Pim

Wat zijn jullie nog meer van plan te spelen?

We gaan een paar bekende nummers spelen, Ruthless Queen, daar ontkom je niet aan, Mammoth, Lyrics niet trouwens, See See The Sun, Chance For A Lifetime, Starlight Dancer en eh... dat is het wel zo'n beetje. En de rest van de nieuwe plaat. Ik denk dat het bijna half om half is, en dat is toch behoorlijk gewaagd voor een bandje dat al bijna 19 jaar niets gedaan heeft. Dus je kan ons niet beschuldigen van op onze lauweren rusten.

Je noemde net Merlin, is dat inderdaad de beste plaat die jullie gemaakt hebben?

Ja, zeker de suite. En Bouncer. Die twee platen zou ik willen noemen. Die kan ik zonder veel schaamte nog draaien.

En voor welke schaam je je dan wel?

Nou ja, schaamte.... See See the Sun, daar heb ik wel echt moeite mee. En Phantom of the Night, die vind ik gewoon slecht klinken. Maar da's persoonlijk.
Op See See the Sun zitten heel veel goeie elementen, maar ik hoor heel veel aan elkaar geplakte thema's en later zijn het veel beter gestructureerde nummers geworden. Alles wat we in die vijf jaar ervoor hadden gedaan, hebben we meteen op die eerste plaat gezet. Heel enthousiast, maar ook naief en dat hoor je. De ingredienten op zich die deugen, maar de uitwerking was heel erg 'eerste plaat'.

Dank je wel voor de tijd.

Graag gedaan.


This page is maintained by: Jan-Jaap de Haan for DPRP ©